Στα νεογέννητα μοσχάρια, η διάρροια είναι η πρώτη αιτία θανάτου τον πρώτο μήνα ζωής. Και τα μοσχάρια που επιβιώνουν από μια σοβαρή διάρροια συχνά μένουν πίσω στην ανάπτυξη, κάτι που φαίνεται αργότερα στο γάλα ή στο κρέας.

Το καλό είναι ότι τα περισσότερα προβλήματα κρίνονται τις πρώτες 24 ώρες και προλαμβάνονται. Τα πέντε βήματα που ακολουθούν βασίζονται σε δημοσιευμένες μελέτες και ισχύουν τόσο για μοσχάρια γαλακτοπαραγωγής όσο και για πάχυνσης.

Βήμα 1: 4 λίτρα καλό πρωτόγαλα μέσα σε 2 ώρες

Το μοσχάρι γεννιέται χωρίς αντισώματα, γιατί ο πλακούντας της αγελάδας δεν τα περνάει στο έμβρυο. Όλη η αρχική του άμυνα έρχεται από τις ανοσοσφαιρίνες (IgG) του πρωτογάλακτος. Το έντερο τις απορροφά όλο και λιγότερο όσο περνούν οι ώρες, και μετά τις 24 ώρες η απορρόφηση σχεδόν σταματά (Godden κ.ά., 2019).

Τα 3 «Π» του πρωτογάλακτος:

• Πόσο: 10–12% του σωματικού βάρους στο πρώτο γεύμα. Για μοσχάρι 40 kg, περίπου 4 λίτρα.
• Πότε: μέσα σε 1–2 ώρες από τη γέννηση, και δεύτερο γεύμα μέσα στις 12 πρώτες ώρες.
• Ποιότητα: πρωτόγαλα με τουλάχιστον 50 g/L IgG, δηλαδή ένδειξη 22% και πάνω σε διαθλασίμετρο Brix (Godden κ.ά., 2019). Το Φορητό Διαθλασίμετρο Brix 0-32% δείχνει την ποιότητα του πρωτογάλακτος σε ένα λεπτό, με μία σταγόνα, πριν το δώσετε ή το καταψύξετε.

Τα πρότυπα που προτείνουν οι ειδικοί στοχεύουν πλέον σε IgG ορού πάνω από 25 g/L για «άριστη» προστασία, και όχι απλώς πάνω από 10 g/L όπως παλιότερα (Lombard κ.ά., 2020). Όσο περισσότερα μοσχάρια της μονάδας φτάνουν εκεί, τόσο λιγότερες διάρροιες και πνευμονίες.

Γρήγορη ενέργεια για κάθε νεογέννητο μοσχάρι: Protector

Οι πρώτες ώρες είναι οι πιο απαιτητικές για κάθε μοσχάρι, ακόμη και για το γερό. Γι’ αυτό αξίζει να πάρει κάθε νεογέννητο Protector, και ακόμη περισσότερο όσα γεννήθηκαν με δύσκολο τοκετό, δίδυμα ή σε κρύο, που αργούν να σηκωθούν και να πιουν. Η Πάστα Αφυδατωμένου Πρωτογάλακτος & Προβιοτικών Protector 60 ml δίνεται από το στόμα αμέσως μετά τη γέννηση. Περιέχει συμπυκνωμένο πρωτόγαλα με ανοσοσφαιρίνες, 4 στελέχη προβιοτικών, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, για γρήγορη ενέργεια τις πρώτες ώρες.

Το Protector συμπληρώνει το πρωτόγαλα, δεν το αντικαθιστά. Το μοσχάρι πρέπει να πάρει και τα 4 λίτρα κανονικό πρωτόγαλα. Σε αδύναμα μοσχάρια μπορεί να χρειαστεί δεύτερη δόση, σύμφωνα με την ετικέτα.

Ζεστό και στεγνό μοσχάρι

Το νεογέννητο μοσχάρι νιώθει κρύο πολύ πιο εύκολα από μια αγελάδα. Κάτω από περίπου 10 °C ξοδεύει ενέργεια για να κρατήσει τη θερμοκρασία του, ενέργεια που αλλιώς θα πήγαινε στην ανάπτυξη και στην άμυνα (National Research Council, 2001). Το βρεγμένο τρίχωμα και το ρεύμα αέρα χειροτερεύουν την κατάσταση.

Τον χειμώνα, φορέστε στο μοσχάρι, αφού στεγνώσει, την Αδιάβροχη Κουβέρτα Μοσχαριών 72 cm με velcro. Το κρατά ζεστό και στεγνό τις πρώτες εβδομάδες, ώστε η ενέργεια από το γάλα να πηγαίνει στην ανάπτυξη. Δώστε του και άφθονη στεγνή στρωμνή από άχυρο, για να «φωλιάζει».

Βήμα 2: Γάλα μόσχων που χωνεύεται εύκολα

Τις πρώτες εβδομάδες το μοσχάρι χωνεύει σαν μονογαστρικό: η μεγάλη κοιλία δεν λειτουργεί ακόμη και η πέψη γίνεται στο ήνυστρο και το έντερο. Γι’ αυτό οι πρωτεΐνες γάλακτος αξιοποιούνται πολύ καλύτερα από τις φυτικές σε αυτή την ηλικία.

Η καλή θρέψη πριν τον απογαλακτισμό δεν φαίνεται μόνο στη ζυγαριά του μοσχαριού. Σε μεγάλη μελέτη σε δαμαλίδες γαλακτοπαραγωγής, κάθε επιπλέον 1 kg ημερήσιας αύξησης βάρους πριν τον απογαλακτισμό συνδέθηκε με περίπου 850–1.100 kg περισσότερο γάλα στην πρώτη γαλακτική περίοδο (Soberon κ.ά., 2012).

Lacto Calf

Το Γάλα Μόσχων Lacto Calf 20 kg είναι πλήρες υποκατάστατο γάλακτος με 50% αποβουτυρωμένο γάλα σε σκόνη. Είναι για μοσχάρια γαλακτοπαραγωγής και πάχυνσης από τις πρώτες μέρες ζωής και διαλύεται εύκολα, χωρίς σβόλους.

• 3 προβιοτικά: μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών έδειξε ότι τα προβιοτικά γαλακτικού οξέος μειώνουν σημαντικά τη συχνότητα της διάρροιας στα μοσχάρια (Signorini κ.ά., 2012).
• OmniGen®: συστατικό που χρησιμοποιείται για την υποστήριξη της φυσικής άμυνας του οργανισμού.

Οι 3 κανόνες για το γάλα μόσχων: ζυγίζετε τη σκόνη και ακολουθείτε την αραίωση της ετικέτας· δίνετε το γάλα στους 38–40 °C· ταΐζετε τις ίδιες ώρες κάθε μέρα. Οι αλλαγές σε πυκνότητα, θερμοκρασία ή ώρα αναστατώνουν το πεπτικό και ευνοούν τη διάρροια.

Βήμα 3: Θηλασμός από θηλή, με ξεχωριστή μερίδα για κάθε μοσχάρι

Όταν το μοσχάρι βυζαίνει από θηλή, κλείνει αντανακλαστικά η οισοφαγική αύλακα και το γάλα πηγαίνει κατευθείαν στο ήνυστρο. Πίνει πιο αργά, βγάζει περισσότερο σάλιο και χωνεύει καλύτερα από ό,τι όταν ρουφά βιαστικά από ανοιχτό κουβά.

Η θηλή ικανοποιεί επίσης την ανάγκη του μοσχαριού να βυζαίνει. Σε μελέτη, τα μοσχάρια που έπιναν από θηλή έκαναν λιγότερο αλληλοθηλασμό, δηλαδή λιγότερο πιπίλισμα του ενός από το άλλο (Jung & Lidfors, 2001). Ο αλληλοθηλασμός μεταδίδει μικρόβια και συνδέεται με μαστίτιδες στις μελλοντικές αγελάδες.

Κουβάς θηλασμού 5 θέσεων

Πλένετε κουβά και θηλές μετά από κάθε τάισμα· τα υπολείμματα γάλακτος γίνονται γρήγορα εστία μικροβίων.

Ο Κουβάς Θηλασμού 5 Θέσεων για Μοσχάρια έχει εσωτερικά χωρίσματα σε 5 ανεξάρτητα διαμερίσματα. Κάθε μοσχάρι πίνει μόνο τη δική του μερίδα, οπότε το δυνατό δεν κλέβει το γάλα του αδύναμου και ξέρετε ακριβώς πόσο ήπιε το καθένα. Έχει ανθεκτικές θηλές και μεταλλικά άγκιστρα για τα κάγκελα.

Βήμα 4: Φύραμα και νερό από τις πρώτες μέρες

Το γάλα μεγαλώνει το μοσχάρι, αλλά τη μεγάλη κοιλία την αναπτύσσει το φύραμα (starter). Η ζύμωσή του παράγει βουτυρικό και προπιονικό οξύ, που κάνουν τις θηλές του τοιχώματος της μεγάλης κοιλίας να αναπτυχθούν. Αυτό είναι το «εργοστάσιο» που θα αξιοποιεί τη χορτονομή σε όλη τη ζωή του ζώου (Khan κ.ά., 2016).

Δώστε φρέσκο φύραμα μοσχαριών από την πρώτη εβδομάδα, λίγο και συχνά, ώστε να μένει πάντα φρέσκο. Τα μοσχάρια που τρώνε αρκετό φύραμα πριν τον απογαλακτισμό χάνουν λιγότερο βάρος και αρρωσταίνουν λιγότερο όταν κοπεί το γάλα.

4 Start L

Το 4 Start L είναι φύραμα ανάπτυξης για νεαρά μηρυκαστικά, κατάλληλο και για μοσχάρια, από τις πρώτες μέρες ζωής έως τον απογαλακτισμό. Έχει μορφή pellet με νιφάδες δημητριακών και περιέχει:

• Νιφάδες δημητριακών: εύπεπτες και νόστιμες, ώστε το μοσχάρι να αρχίζει να τρώει νωρίς
• Σάκχαρα: για άμεση ενέργεια και καλή γεύση
• Bioplus® YC: προβιοτικό για την εντερική χλωρίδα
• Omnigen® AF: για την υποστήριξη της φυσικής άμυνας

Βάλτε μια χούφτα στον κουβά ή στην ταΐστρα του μοσχαριού αμέσως μετά το γάλα, όταν έχει ακόμη όρεξη να μασήσει. Πετάτε ό,τι περισσεύει και βάζετε φρέσκο κάθε μέρα.

Το νερό που ξεχνάμε

Πολλοί κτηνοτρόφοι δεν δίνουν νερό στα μοσχάρια γάλακτος, επειδή «πίνουν γάλα». Όμως το γάλα πηγαίνει στο ήνυστρο, ενώ η ζύμωση του φυράματος στη μεγάλη κοιλία χρειάζεται νερό. Σε κλασική μελέτη, τα μοσχάρια με ελεύθερη πρόσβαση σε νερό από τη γέννηση έφαγαν περισσότερο φύραμα και πήραν περισσότερο βάρος από όσα δεν είχαν νερό (Kertz κ.ά., 1984). Καθαρό νερό, λοιπόν, από την πρώτη μέρα.

Βήμα 5: Απολύμανση ενάντια στο κρυπτοσπορίδιο

Η διάρροια των πρώτων 1–3 εβδομάδων στα μοσχάρια προκαλείται κυρίως από το παράσιτο Cryptosporidium parvum, τον ροταϊό, τον κορονοϊό και το E. coli. Συχνά συνυπάρχουν περισσότερα από ένα.

Το κρυπτοσπορίδιο είναι ο πιο δύσκολος αντίπαλος. Ένα άρρωστο μοσχάρι αποβάλλει τεράστιο αριθμό ωοκύστεων, που επιβιώνουν μήνες στο περιβάλλον και αντέχουν στα περισσότερα κοινά απολυμαντικά, ακόμη και στη χλωρίνη (Shahiduzzaman & Daugschies, 2012). Έτσι ένα κελί που φαίνεται καθαρό μπορεί να μολύνει το επόμενο μοσχάρι.

Prophyl S

Το Prophyl S 5 L είναι συμπυκνωμένο απολυμαντικό ευρέος φάσματος. Δρα κατά βακτηρίων, ιών, μυκήτων, μυκοβακτηρίων, κοκκιδίων και Cryptosporidium parvum, ακόμη και όταν υπάρχει οργανική ύλη. Ένα δοχείο 5 L δίνει έως 500 L διάλυμα στο 1% ή 250 L στο 2%.

Η σωστή σειρά πριν μπει νέο μοσχάρι σε κελί ή igloo:

1. Βγάλτε όλη την κοπριά και τη στρωμνή.
2. Πλύνετε με νερό και απορρυπαντικό.
3. Ψεκάστε με διάλυμα Prophyl S και τηρήστε τον χρόνο επαφής της ετικέτας.
4. Αφήστε να στεγνώσει και στρώστε φρέσκια, στεγνή στρωμνή.

Απολυμαίνετε επίσης τον θάλαμο τοκετού και τον ομφαλό του μοσχαριού αμέσως μετά τη γέννηση.

Χρησιμοποιείτε τα βιοκτόνα με ασφάλεια. Διαβάζετε πάντα την ετικέτα πριν τη χρήση.

Συνοπτικά: το πρόγραμμα για νεογέννητα μοσχάρια

Βήμα	Πότε	Τι χρειάζεται
Πρωτόγαλα + ενέργεια	Πρώτες 2 ώρες	4 λίτρα πρωτόγαλα ελεγμένο με διαθλασίμετρο Brix + Protector 60 ml για κάθε νεογέννητο
Γάλα μόσχων	Από τις πρώτες μέρες	Lacto Calf 20 kg
Θηλασμός από θηλή	Σε κάθε τάισμα	Κουβάς θηλασμού 5 θέσεων
Φύραμα + νερό	Από την 1η εβδομάδα	4 Start L + καθαρό νερό
Απολύμανση	Πριν μπει κάθε νέο μοσχάρι	Prophyl S 5 L

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο πρωτόγαλα πίνει ένα νεογέννητο μοσχάρι; Το 10–12% του βάρους του στο πρώτο γεύμα, μέσα σε 1–2 ώρες. Για μοσχάρι 40 kg, περίπου 4 λίτρα.

Πώς ξέρω αν το πρωτόγαλα είναι καλό; Με ένα διαθλασίμετρο Brix. Ένδειξη 22% και πάνω σημαίνει καλό πρωτόγαλα.

Πρέπει να δίνω νερό στο μοσχάρι που πίνει γάλα; Ναι, από την πρώτη μέρα. Χωρίς νερό τρώει λιγότερο φύραμα και παίρνει λιγότερο βάρος.

Γιατί κάνουν διάρροια τα μοσχάρια μου ενώ απολυμαίνω; Συχνά φταίει το κρυπτοσπορίδιο, που αντέχει στα κοινά απολυμαντικά και στη χλωρίνη. Χρειάζεται καθάρισμα πρώτα και απολυμαντικό που δρα εναντίον του. Συμβουλευτείτε και τον κτηνίατρό σας.

Από ποια ηλικία τρώει φύραμα το μοσχάρι; Από την πρώτη εβδομάδα, λίγο και φρέσκο κάθε μέρα.

Διαβάστε επίσης: Νεογέννητα αρνιά: 5 βήματα για να δυναμώσουν γρήγορα

Χρειάζεστε βοήθεια;

Η ομάδα της BVM σάς βοηθά να οργανώσετε τη φροντίδα των νεογέννητων μοσχαριών στη μονάδα σας. Καλέστε στο +30 23940 72839 ή στείλτε μήνυμα στο Viber 697 571 0716.

Δείτε όλα τα προϊόντα για μοσχάρια στο bvmshop.gr.

Οι πληροφορίες του άρθρου είναι γενικές. Κάθε μονάδα είναι διαφορετική, γι’ αυτό συζητήστε τες με τον κτηνίατρο ή τον ζωοτέχνη σας.

Βιβλιογραφία

1. Godden SM, Lombard JE, Woolums AR. Colostrum management for dairy calves. Vet Clin North Am Food Anim Pract. 2019;35(3):535–556.
2. Jung J, Lidfors L. Effects of amount of milk, milk flow and access to a rubber teat on cross-sucking and non-nutritive sucking in dairy calves. Appl Anim Behav Sci. 2001;72(3):201–213.
3. Kertz AF, Reutzel LF, Mahoney JH. Ad libitum water intake by neonatal calves and its relationship to calf starter intake, weight gain, feces score, and season. J Dairy Sci. 1984;67(12):2964–2969.
4. Khan MA, Bach A, Weary DM, von Keyserlingk MAG. Invited review: Transitioning from milk to solid feed in dairy heifers. J Dairy Sci. 2016;99(2):885–902.
5. Lombard J, Urie N, Garry F κ.ά. Consensus recommendations on calf- and herd-level passive immunity in dairy calves in the United States. J Dairy Sci. 2020;103(8):7611–7624.
6. National Research Council. Nutrient Requirements of Dairy Cattle. 7th rev. ed. Washington, DC: National Academy Press; 2001.
7. Shahiduzzaman M, Daugschies A. Therapy and prevention of cryptosporidiosis in animals. Vet Parasitol. 2012;188(3–4):203–214.
8. Signorini ML, Soto LP, Zbrun MV κ.ά. Impact of probiotic administration on the health and fecal microbiota of young calves: a meta-analysis of randomized controlled trials of lactic acid bacteria. Res Vet Sci. 2012;93(1):250–258.
9. Soberon F, Raffrenato E, Everett RW, Van Amburgh ME. Preweaning milk replacer intake and effects on long-term productivity of dairy calves. J Dairy Sci. 2012;95(2):783–793.