Τα περισσότερα νεογέννητα αρνιά που χάνονται, χάνονται τις 3 πρώτες ημέρες ζωής. Οι βασικές αιτίες είναι η πείνα και το κρύο, που συχνά έρχονται μαζί: το αρνί που κρυώνει δεν σηκώνεται να βυζάξει, και το αρνί που δεν βυζαίνει δεν έχει ενέργεια να ζεσταθεί (Nowak & Poindron, 2006· Dwyer, 2008).
Τα δίδυμα, τα τρίδυμα και τα ελλιποβαρή αρνιά κινδυνεύουν περισσότερο. Τα πέντε βήματα που ακολουθούν σπάνε αυτόν τον φαύλο κύκλο και βάζουν τα αρνιά σε γρήγορη ανάπτυξη.
Βήμα 1: Πρωτόγαλα και ζέστη τις πρώτες 2 ώρες
Το αρνί γεννιέται χωρίς αντισώματα και με μικρά αποθέματα ενέργειας, που φτάνουν μόνο για λίγες ώρες. Το πρωτόγαλα του δίνει και τα δύο: ανοσοσφαιρίνες για προστασία από τα μικρόβια και λίπος για να κρατήσει τη θερμοκρασία του.
Το έντερο απορροφά τις ανοσοσφαιρίνες μόνο τις πρώτες ώρες· μετά τις 24 ώρες η απορρόφηση σχεδόν σταματά. Ο συνηθισμένος στόχος είναι:
- 50 ml πρωτόγαλα ανά kg βάρους μέσα στις 2 πρώτες ώρες
- περίπου 200 ml ανά kg συνολικά το πρώτο 24ωρο
Παράδειγμα: ένα αρνί 4 kg χρειάζεται 200 ml αμέσως και περίπου 800 ml μέσα στη μέρα. Σε τρίδυμα, η προβατίνα συχνά δεν φτάνει για όλα· τότε δώστε πρωτόγαλα από άλλη προβατίνα ή από κατεψυγμένο απόθεμα, ξεπαγωμένο σε χλιαρό νερό και όχι σε φούρνο μικροκυμάτων.
Μετράτε και την ποιότητα του πρωτογάλακτος με ένα Φορητό Διαθλασίμετρο Brix 0-32%, με μία σταγόνα και σε ένα λεπτό. Όσο υψηλότερη η ένδειξη, τόσο περισσότερα αντισώματα έχει. Κρατήστε στην κατάψυξη το πρωτόγαλα με την υψηλότερη ένδειξη, για τα αρνιά που θα το χρειαστούν.
Η φυσιολογική θερμοκρασία του αρνιού είναι 39–40 °C. Αρνί που κρυώνει πρέπει πρώτα να ζεσταθεί και μετά να ταϊστεί. Σε πολύ αδύναμο ή παγωμένο αρνί, καλέστε τον κτηνίατρο.
Γρήγορη ενέργεια για κάθε νεογέννητο αρνί: Protector
Η Πάστα Αφυδατωμένου Πρωτογάλακτος & Προβιοτικών Protector 60 ml δίνεται από το στόμα αμέσως μετά τη γέννηση. Περιέχει συμπυκνωμένο πρωτόγαλα με ανοσοσφαιρίνες, 4 στελέχη προβιοτικών, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία.
Αξίζει να τη δίνετε σε κάθε νεογέννητο αρνί, γιατί οι πρώτες ώρες είναι δύσκολες ακόμη και για το γερό. Είναι ακόμη πιο σημαντική σε δίδυμα, τρίδυμα, ελλιποβαρή αρνιά και μετά από δύσκολο τοκετό, ώστε το αρνί να βρει δύναμη να σηκωθεί και να πάει στη μάνα. Συμπληρώνει το πρωτόγαλα, δεν το αντικαθιστά. Σε αδύναμα αρνιά μπορεί να χρειαστεί δεύτερη δόση, σύμφωνα με την ετικέτα.
Βήμα 2: Σωστό γάλα για αρνιά τεχνητού θηλασμού
Ο τεχνητός θηλασμός χρειάζεται σε πολλές περιπτώσεις: όταν θέλετε να αρμέγετε τις προβατίνες και να πουλάτε το γάλα τους, όταν η προβατίνα έχει δίδυμα ή τρίδυμα, όταν δεν έχει αρκετό γάλα ή έχει μαστίτιδα, όταν απορρίπτει το αρνί της ή όταν το αρνί μείνει ορφανό. Το γάλα που θα δώσετε πρέπει να μοιάζει με το προβειό.
Γι’ αυτό το αγελαδινό γάλα δεν κάνει για αρνιά. Το προβειό γάλα έχει περίπου διπλάσιο λίπος και πολύ περισσότερα στερεά από το αγελαδινό. Το αρνί που πίνει αγελαδινό μένει πεινασμένο, μεγαλώνει αργά και είναι πιο ευάλωτο στο κρύο.
Lacto Lamb 60 Plus
Το Γάλα Αμνοεριφίων Lacto Lamb 60 Plus 20 kg είναι υποκατάστατο γάλακτος σχεδιασμένο για αρνιά και κατσίκια. Έχει υψηλή πεπτικότητα και ισορροπημένη σύνθεση, και δίνεται ως πλήρης ή συμπληρωματική τροφή όταν το μητρικό γάλα δεν φτάνει.
Κανόνες για υγιή αρνιά στο υποκατάστατο:
- Ζυγίζετε τη σκόνη και ακολουθείτε την αραίωση της ετικέτας. Πολύ αραιό γάλα αφήνει το αρνί πεινασμένο· πολύ πυκνό προκαλεί διάρροια.
- Ίδια θερμοκρασία κάθε φορά, περίπου 38–40 °C τις πρώτες μέρες.
- Μικρά και συχνά γεύματα τις πρώτες μέρες, αντί για λίγα και μεγάλα. Τα μεγάλα γεύματα μετά από πολλές ώρες πείνας ευνοούν το φούσκωμα του ηνύστρου.
- Απογαλακτισμός όταν τα αρνιά τρώνε σταθερά φύραμα, συνήθως όχι νωρίτερα από 5 εβδομάδες.
Βήμα 3: Θηλασμός από θηλή με πολυκουβά
Όταν το αρνί βυζαίνει από θηλή, κλείνει αντανακλαστικά η οισοφαγική αύλακα και το γάλα πηγαίνει κατευθείαν στο ήνυστρο, όπου χωνεύεται. Αν πίνει βιαστικά από ανοιχτό δοχείο, μέρος του γάλακτος μπορεί να καταλήξει στη μεγάλη κοιλία, όπου ζυμώνεται και φέρνει φουσκώματα και διάρροια.
Το μπιμπερό είναι καλό για τις πρώτες μέρες, αλλά με πολλά ορφανά αρνιά τρώει ώρες. Ο Γραμμικός Πολυκουβάς Θηλασμού 9 L για Αρνιά & Κατσίκια ταΐζει 6 αρνιά ταυτόχρονα. Τα αρνιά πίνουν ήρεμα δίπλα δίπλα, με λιγότερο στρίμωγμα, και ο κουβάς κρεμιέται στα κάγκελα και καθαρίζεται γρήγορα.
Συμβουλή: κρεμάστε τον κουβά έτσι ώστε οι θηλές να είναι λίγο πιο ψηλά από το κεφάλι του αρνιού, όπως στο μαστό της προβατίνας. Πλένετε κουβά και θηλές μετά από κάθε τάισμα.
Βήμα 4: Φύραμα και νερό από την πρώτη εβδομάδα
Το γάλα μεγαλώνει το αρνί, αλλά τη μεγάλη κοιλία την αναπτύσσει η στερεή τροφή. Όταν το αρνί τρώει φύραμα, τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας το ζυμώνουν και παράγουν οξέα (κυρίως βουτυρικό και προπιονικό). Αυτά κάνουν τις θηλές του τοιχώματος να μεγαλώσουν, ώστε το αρνί να μπορεί αργότερα να αξιοποιεί σωστά τη χορτονομή (Baldwin κ.ά., 2004).
Όσο νωρίτερα μάθει το αρνί να τρώει, τόσο πιο ομαλός είναι ο απογαλακτισμός και τόσο λιγότερο βάρος χάνει.
4 Start L
Το 4 Start L είναι φύραμα ανάπτυξης αρνιών σε μορφή pellet με νιφάδες δημητριακών, από τις πρώτες μέρες ζωής έως τον απογαλακτισμό. Περιέχει:
- Νιφάδες δημητριακών: εύπεπτες και νόστιμες, ώστε τα αρνιά να αρχίζουν να τρώνε νωρίς
- Σάκχαρα: για άμεση ενέργεια και καλή γεύση
- Bioplus® YC: προβιοτικό για την εντερική χλωρίδα
- Omnigen® AF: για την υποστήριξη της φυσικής άμυνας
Βάλτε το σε ταΐστρα που φτάνουν μόνο τα αρνιά (creep feeder), ώστε να μην το τρώνε οι προβατίνες. Ανανεώνετέ το κάθε μέρα για να είναι φρέσκο.
Καθαρό νερό πάντα διαθέσιμο
Το αρνί που πίνει γάλα χρειάζεται και νερό. Το γάλα πηγαίνει στο ήνυστρο, ενώ η ζύμωση του φυράματος στη μεγάλη κοιλία χρειάζεται νερό. Χωρίς νερό, τα αρνιά τρώνε λιγότερο φύραμα.
Βήμα 5: Καθαρός και απολυμασμένος θάλαμος
Στα νεογέννητα αρνιά, η διάρροια των πρώτων εβδομάδων οφείλεται συχνά στο παράσιτο Cryptosporidium parvum και στο E. coli. Αργότερα, από περίπου 3 εβδομάδες, προστίθενται τα κοκκίδια. Όλα μεταδίδονται μέσω της κοπριάς και πολλαπλασιάζονται στη βρεγμένη, βρώμικη στρωμνή.
Οι ωοκύστεις του κρυπτοσποριδίου επιβιώνουν μήνες στο περιβάλλον και αντέχουν στα περισσότερα κοινά απολυμαντικά, ακόμη και στη χλωρίνη (Shahiduzzaman & Daugschies, 2012). Γι’ αυτό χρειάζεται απολυμαντικό με αποδεδειγμένη δράση εναντίον τους.
Prophyl S
Το Prophyl S 5 L είναι συμπυκνωμένο απολυμαντικό ευρέος φάσματος. Δρα κατά βακτηρίων, ιών, μυκήτων, μυκοβακτηρίων, κοκκιδίων και Cryptosporidium parvum, ακόμη και όταν υπάρχει οργανική ύλη. Ένα δοχείο 5 L δίνει έως 500 L διάλυμα στο 1% ή 250 L στο 2%.
Η σωστή σειρά πριν από κάθε περίοδο γεννήσεων:
- Βγάλτε κοπριά και παλιά στρωμνή από τα κελιά των γεννήσεων.
- Πλύνετε τις επιφάνειες με νερό και απορρυπαντικό.
- Ψεκάστε με διάλυμα Prophyl S και τηρήστε τον χρόνο επαφής της ετικέτας.
- Αφήστε να στεγνώσει και στρώστε φρέσκια, στεγνή στρωμνή.
Απολυμάνετε και τον ομφαλό κάθε αρνιού αμέσως μετά τη γέννηση, γιατί είναι από τις κύριες πύλες εισόδου μικροβίων.
Χρησιμοποιείτε τα βιοκτόνα με ασφάλεια. Διαβάζετε πάντα την ετικέτα πριν τη χρήση.
Συνοπτικά: το πρόγραμμα για νεογέννητα αρνιά
| Βήμα | Πότε | Τι χρειάζεται |
|---|---|---|
| Πρωτόγαλα + ενέργεια | Πρώτες 2 ώρες | Πρωτόγαλα 50 ml/kg + Protector 60 ml για κάθε νεογέννητο |
| Υποκατάστατο γάλακτος | Από τις πρώτες μέρες | Lacto Lamb 60 Plus 20 kg |
| Θηλασμός από θηλή | Σε κάθε τάισμα | Πολυκουβάς θηλασμού 9 L |
| Φύραμα + νερό | Από την 1η εβδομάδα | 4 Start L + καθαρό νερό |
| Απολύμανση | Πριν από κάθε περίοδο γεννήσεων | Prophyl S 5 L |
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο πρωτόγαλα χρειάζεται ένα νεογέννητο αρνί; Περίπου 50 ml ανά kg βάρους τις 2 πρώτες ώρες και περίπου 200 ml ανά kg το πρώτο 24ωρο. Για αρνί 4 kg, 200 ml αμέσως και 800 ml μέσα στη μέρα.
Τι γάλα δίνω σε ορφανό αρνί; Πρώτα πρωτόγαλα, και μετά υποκατάστατο γάλακτος ειδικό για αμνοερίφια. Όχι αγελαδινό γάλα: έχει πολύ λιγότερο λίπος και στερεά από το προβειό.
Πώς καταλαβαίνω ότι το αρνί κρυώνει; Η φυσιολογική θερμοκρασία είναι 39–40 °C. Αρνί αδύναμο, με κρύο στόμα, που δεν σηκώνεται να βυζάξει, χρειάζεται ζέσταμα πρώτα και τάισμα μετά. Σε σοβαρή περίπτωση καλέστε τον κτηνίατρο.
Πότε ξεκινάω φύραμα στα αρνιά; Από την πρώτη εβδομάδα, σε ταΐστρα που φτάνουν μόνο τα αρνιά, με καθαρό νερό δίπλα.
Πότε απογαλακτίζω αρνιά τεχνητού θηλασμού; Όταν τρώνε σταθερά φύραμα και πίνουν νερό, συνήθως όχι νωρίτερα από 5 εβδομάδες.
Διαβάστε επίσης: Νεογέννητα μοσχάρια: 5 βήματα για γερά μοσχάρια
Χρειάζεστε βοήθεια;
Η ομάδα της BVM σάς βοηθά να οργανώσετε τη φροντίδα των νεογέννητων αρνιών στη μονάδα σας. Καλέστε στο +30 23940 72839 ή στείλτε μήνυμα στο Viber 697 571 0716. Δείτε όλα τα προϊόντα για πρόβατα στο bvmshop.gr.
Οι πληροφορίες του άρθρου είναι γενικές. Κάθε μονάδα είναι διαφορετική, γι’ αυτό συζητήστε τες με τον κτηνίατρο ή τον ζωοτέχνη σας.
Βιβλιογραφία
- Baldwin RL, McLeod KR, Klotz JL, Heitmann RN. Rumen development, intestinal growth and hepatic metabolism in the pre- and postweaning ruminant. J Dairy Sci. 2004;87(E Suppl):E55–E65.
- Dwyer CM. The welfare of the neonatal lamb. Small Rumin Res. 2008;76(1–2):31–41.
- Nowak R, Poindron P. From birth to colostrum: early steps leading to lamb survival. Reprod Nutr Dev. 2006;46(4):431–446.
- Shahiduzzaman M, Daugschies A. Therapy and prevention of cryptosporidiosis in animals. Vet Parasitol. 2012;188(3–4):203–214.
